Wyrok ETPC w sprawie inwigilacji w Polsce
Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał 28 maja 2024 roku przełomowe orzeczenie w sprawie Pietrzak, Bychawska-Siniarska i inni przeciwko Polsce. Skarżący, reprezentujący organizacje pozarządowe oraz mecenas Pietrzak, zakwestionowali polskie przepisy pozwalające służbom na zbieranie informacji o obywatelach pod pretekstem walki z przestępczością i zagrożeniami dla bezpieczeństwa publicznego. ETPC uznał, że przepisy te naruszają prawo do poszanowania życia prywatnego, co może mieć szerokie konsekwencje dla polskiego ustawodawstwa dotyczącego ochrony danych osobowych.
W tym tekście (3)
Naruszenie prawa do prywatności
W wydanym orzeczeniu ETPC stwierdził, że polskie przepisy dotyczące kontroli operacyjnej, zatrzymywania danych telekomunikacyjnych i wykorzystywania ich przez służby, a także niejawnego nadzoru prowadzonego na podstawie ustawy antyterrorystycznej, naruszają art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPC).
Trybunał podkreślił, że możliwe jest zbadanie zaskarżonych przepisów bez konieczności udowodnienia przez skarżących, że inwigilacja faktycznie miała miejsce. Sama obecność takich przepisów stanowi nieuzasadnioną ingerencję w prawo do prywatności.
Reakcja Prezesa UODO
Wyroki ETPC, szczególnie te dotyczące interpretacji art. 8 EKPC, są istotne również dla działań Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Prezes UODO, zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z 2018 roku, ma prawo do kierowania wystąpień zmierzających do zapewnienia skutecznej ochrony danych osobowych.
Prezes UODO z zadowoleniem przyjął deklarację Ministra Sprawiedliwości oraz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o natychmiastowym podjęciu działań zmierzających do wykonania wyroku ETPC.
Konieczne zmiany w polskim prawie
Obecnie w Sejmie procedowany jest rządowy projekt ustawy – Prawo komunikacji elektronicznej, wdrażający dyrektywę ustanawiającą Europejski kodeks łączności. Prezes UODO zgłaszał zastrzeżenia do tego projektu, wskazując na niezgodność modelu retencji i udostępniania danych telekomunikacyjnych z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości UE i wyrokiem ETPC.
Wskazane jest również ponowne rozpatrzenie przepisów dyrektywy policyjnej dotyczącej przetwarzania danych osobowych przez organy ścigania, szczególnie w kontekście nadzoru nad służbami oraz realizacji praw osób, których dane są przetwarzane.
Prezes UODO zapowiedział podjęcie działań zmierzających do pilnych zmian w polskim ustawodawstwie.