RPO: Cyfryzacja ułatwia kontakt, ale nie powinna prowadzić do wykluczenia

Nowe obowiązki małych firm i samozatrudnionych

Od 1 stycznia właściciele małych firm — zatrudniających do 5 pracowników — i osoby samozatrudnione, które same płacą składki, muszą korzystać z profilu informacyjnego ZUS.

I w związku z tym do Rzecznika Praw Obywatelskich wpłynął wniosek osoby 60+. Wskazała na problem dotyczący właśnie obowiązku składania miesięcznej deklaracji rozliczeniowej wyłącznie elektronicznie.

- W art. 1 pkt 15 ustawy z 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw  dodano w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych art. 47b i art. 47c, zgodnie z którymi płatnik składek zobowiązany jest założyć profil informacyjny w systemie teleinformatycznym ZUS. Wobec niedopełnienia tego obowiązku przez płatnika profil informacyjny zostanie założony przez ZUS. Płatnik składek zobowiązany jest także do utrzymywania aktywnego profilu informacyjnego w systemie teleinformatycznym ZUS w czasie prowadzenia w ZUS rozliczeń z tytułu składek - wyjaśnił urząd RPO.

PUE ZUS i dyskryminacja?

Kobieta wskazała w skardze, że wciąż jest osobą aktywną zawodowo, a co za tym idzie, składa w ZUS stosowne rozliczenia. Wprowadzenie obowiązku dla wszystkich rozliczających się z ZUS sprawia, że właściciele małych firm (zatrudniających do 5 pracowników), a także osoby samozatrudnione płacące składki za siebie muszą korzystać z profilu PUE ZUS.

- Wnioskodawczyni wskazała, że czuje się w ten sposób dyskryminowana, gdyż jej wiek oraz brak umiejętności cyfrowych uniemożliwia prawidłowe rozliczenia, bez konieczności ponoszenia dodatkowych kosztów związanych z obsługą przez osobę profesjonalnie zajmującą się takimi rozliczeniami, a w perspektywie wręcz rezygnację z wykonywania pracy. W ocenie Rzecznika przepisy nakładające ten obowiązek winny być skonstruowane w taki sposób, by w sytuacjach takich np. jak opisana, mógł być dopuszczony dotychczasowy sposób rozliczenia z ZUS - zaznaczył RPO.

Do grupy osób zagrożonych wykluczeniem bądź też wykluczonych zaliczyć można osoby starsze, które w codziennym życiu natrafiają na bariery związane z korzystaniem z nowoczesnych technologii. A instytucje państwa nie powinny być obojętne wobec wykluczenia cyfrowego seniorów.

Wykluczenie cyfrowe seniorów

- Problem, na jaki zwróciła uwagę obywatelka, wpisuje się w wykluczenie cyfrowe seniorów, a także w  obowiązek państwa zagwarantowania efektywnej legislacji zakazującej dyskryminacji ze względu na wiek. Problem ma jednak szerszy wymiar. By zapobiegać wykluczeniu cyfrowemu seniorów, niezbędna jest edukacja, a tej od lat ciągle brakuje w polskim systemie - zauważył Rzecznik Praw Obywatelskich.

Zastępca RPO poprosił prezes ZUS o stanowisko w tej sprawie. Zwrócił się także o rozważenie działań organizacyjno-technicznych umożliwiających osobom starszym, które chcą rozliczać się z ZUS na dotychczasowych zasadach, realizację ich uprawnień w tej formie, bądź ewentualnie — w przypadku niezbędności inicjatywy legislacyjnej — zasygnalizowanie konieczności jej zainicjowania właściwym organom.